Van checklist naar inzicht – Inspiratie voor auditors vanuit de sociale wetenschappen
Locatie: Provinciehuis Utrecht
Datum: maandagmiddag 30 juni 2025
Tijdstip: 12.00 uur – 17.00 uur
Na een goede Hollandse lunch met broodjes en sapjes hebben we de middag met belangstelling kunnen luisteren naar aangereikte methodieken vanuit de sociale wetenschappen, die waardevolle aanknopingspunten bieden om de complexiteit van organisaties beter te begrijpen. Hiervoor zijn twee sprekers uitgenodigd. Ron de Korte, docent bij de Internal Auditing en Advisory opleiding van de Erasmus School of Accounting & Assurance (ESAA) en partner bij ACS Insight en Frank Schuiten, werkzaam als auditmanager bij de Auditdienst Rijk en trainer voor het Instituut van Internal Auditors (IIA).
Ron de Korte deelt in zijn presentatie gestructureerd en met diepgang belangrijke inzichten voor mogelijke alternatieven voor het klassiek toetsend onderzoek met de zaal. Ron grijpt deels terug op de eerdere presentatie over methodieken vanuit de sociale wetenschappen, die Jorren Scherpenisse (NSOB) op 15 juni 2023 voor de deelnemers van K.A.D.O. verzorgde.
We worden meegenomen van onbevangen onderzoek, naar waarderend en perspectivisch onderzoek. In deze laatste vorm van onderzoek wordt de erkenning van ambiguïteit en ambivalentie in het auditontwerp meegenomen met als doel te ontsnappen aan eenzijdigheid en simplisme. Het vierde alternatief, systemisch onderzoek (‘study of complex adaptive systems’, zoekt de patronen achter reeksen van gebeurtenissen of anders gezegd gaat het hier om het zoeken naar de ‘root cause’. De vijfde vorm van onderzoek, activistisch onderzoek schuurt met neutraliteit en onpartijdigheid als auditor, maar heeft ook toegevoegde waarde. Als laatste behandelt Ron het reflexief onderzoek. Hierbij wordt uitgegaan van de eigen zintuiglijkheid en intuïtie als bron van kennis en staat haaks op de eerste genoemde klassieke auditmethode, waarbij getoetst wordt aan normen en oordelen. De boeiende presentatie van Ron wordt door de zaal gewaardeerd getuige het applaus van de deelnemers.
Frank Schuiten neemt ons op enthousiaste wijze mee in een specifieke aanpak, namelijk de responsieve auditaanpak. Dit is een alternatief en vernieuwende aanpak voor het deductief auditen, om dieper en beter aan te sluiten bij complexe vraagstukken. Het responsief auditen bestaat uit meerdere en diverse aanpakken. Frank schetst de aanpak in vier stappen: verkenning, individuele gesprekken, storytelling focusgroepen en de dialooggroep.
In de verkenningsfase gaat de onderzoeker met een gezamenlijke, gedragen probleemdefinitie als uitgangspunt aan de slag. In de individuele gesprekkenfase wordt het dialogisch gesprek (a.d.h.v. ‘Kun je mij een verhaal vertellen over de laatste keer dat ……’) aangegaan met een verscheidenheid van stakeholders. In storytelling focusgroepen wordt het aan de hand van de gesprekken opgestelde verhaal gevalideerd en verdiept binnen de ‘eigen’ belangengroepen. Het doel van deze fase is het komen tot wederzijds begrip. In de dialooggroepfase is het doel om te komen tot verdieping en verrijking over de verschillende belangengroepen heen. De vorm waarin wordt gerapporteerd kan van alles zijn. De grondhouding van de auditor is een andere dan gewoonlijk. De auditor analyseert verhalen, de auditor fungeert als Socratische gids, bewaakt de kwaliteit van de dialoog, faciliteert het onderling begrijpen en is de educator voor de verschillende perspectieven. Een geheel andere aanpak dat de klassieke audit, maar daarom niet minder interessant en doeltreffend.
Na de twee presentaties gaan we nog even kort praktisch aan het werk. Hiervoor zijn vier flipovers in de zaal gezet om volgens de volgende aanpakken: reflexief, systemisch, waarderend en perspectivisch in groepen naar een praktijkcasus te kijken.
De middag heeft op interessante en onderbouwde wijze bijgedragen om de toehoorders in een ander denkkader te laten stappen.